{"id":2941,"date":"2020-03-23T18:34:14","date_gmt":"2020-03-23T18:34:14","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.warsztaty-fotograficzne.org\/?p=2941"},"modified":"2020-03-23T18:35:51","modified_gmt":"2020-03-23T18:35:51","slug":"ocalac-zofia-rydet-a-fotografia-wernakularna-jakub-dziewit-adam-pisarek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/2020\/03\/ocalac-zofia-rydet-a-fotografia-wernakularna-jakub-dziewit-adam-pisarek\/","title":{"rendered":"Ocala\u0107. Zofia Rydet a fotografia wernakularna"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ocala\u0107. Zofia Rydet a fotografia wernakularna<\/strong> to tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki wydanej w\u0142a\u015bnie nak\u0142adem Wydawnictwa Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, kt\u00f3rej autorami s\u0105 <a href=\"http:\/\/www.dziewit.art.pl\/\">Jakub Dziewit<\/a> i <a href=\"http:\/\/www.thk.us.edu.pl\/?page_id=6925\">Adam Pisarek<\/a>. Ksi\u0105\u017ck\u0119 polecamy szczeg\u00f3lnie, bo po pierwsze jest pozycj\u0105 bardzo warto\u015bciow\u0105, co wynika jasno z recenzji, i niew\u0105tpliwie potwierdzi si\u0119, kiedy b\u0119dziesz j\u0105 czyta\u0107 :) Po drugie polecamy j\u0105 r\u00f3wnie\u017c z tego powodu, \u017ce,\u00a0jak by\u0107 mo\u017ce wiesz, Jakub jest jedn\u0105 z os\u00f3b tworz\u0105cych i prowadz\u0105cych nasze warsztaty. Znaj\u0105c go ju\u017c dwadzie\u015bcia lat r\u0119czymy, \u017ce wykona\u0142 wraz z Adamem Pisarkiem solidn\u0105 robot\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>O czym traktuje ta pozycja?<\/strong> Jest ksi\u0105\u017ck\u0105 o fotografii w ruchu \u2013 powielanej, dystrybuowanej, ogl\u0105danej, przekazywanej z r\u0105k do r\u0105k i eksponowanej \u2013 oraz o\u00a0zwi\u0105zanej z fotografi\u0105 pami\u0119ci indywidualnej i zbiorowej. Punktem wyj\u015bcia dla autor\u00f3w by\u0142y zdj\u0119cia z archiwum Zofii Rydet zrobione na Podkarpaciu, ale interesowa\u0142o ich przede wszystkim to, jak maj\u0105 si\u0119 one do miejscowych wzorc\u00f3w praktyk fotograficznych. Badania wskaza\u0142y, \u017ce fotografia rodzinna pe\u0142ni na badanym obszarze bardzo podobn\u0105 funkcj\u0119 do tej, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142a artystka: ma ocala\u0107 od zapomnienia. Ocalanie to odnosi si\u0119 jednak do\u00a0r\u00f3\u017cnych, dynamicznych proces\u00f3w budowania wyobra\u017ce\u0144 o\u00a0\u015bwiecie i\u00a0przesz\u0142o\u015bci z wykorzystaniem medium fotograficznego. To w\u0142a\u015bnie owe procesy i wyobra\u017cenia s\u0105 przedmiotem niniejszej ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pozw\u00f3lcie, \u017ce tym, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 Jakuba i Adama, przedstawimy obu autor\u00f3w:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px; text-align: justify;\">\u2022 <strong>Jakub Dziewit<\/strong> \u2013 kulturoznawca o zaci\u0119ciu antropologicznym, fotograf, animator kultury. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eAparaty i obrazy. W stron\u0119 kulturowej historii fotografii\u201d oraz photobooka \u201eThis is not Another Martin Parr Exhibition\u201d. Wyk\u0142adowca historii fotografii na warsztatach-fotograficznych.org. W pracy badawczej zajmuje si\u0119 kulturow\u0105 histori\u0105 fotografii i antropologi\u0105 wizualn\u0105.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px; text-align: justify;\">\u2022 <strong>Adam Pisarek<\/strong> \u2013 kulturoznawca, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Nauk o Kulturze Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eGo\u015bcinno\u015b\u0107 polska. O kulturowych konkretyzacjach idei\u201d. W pracy badawczej zajmuje si\u0119 histori\u0105 antropologicznych teorii kultury oraz wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 kultur\u0105 polsk\u0105.<\/p>\n<p><strong>Wewn\u0105trz wpisu znajdziesz fragmenty ksi\u0105\u017cki \u2013 kliknij \u201eczytaj dalej\u201d.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>W wersji papierowej kupicie j\u0105 w Waszych ulubionych ksi\u0119garniach \u2013 polecamy te lokalne, takie jak na przyk\u0142ad katowicka <strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/biksa.katowice\/\">Biksa<\/a><\/strong>. Za\u015b <strong><a href=\"https:\/\/wydawnictwo.uni.lodz.pl\/produkt\/ocalac\/\">ebooka<\/a> <\/strong>naby\u0107 mo\u017cecie na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego (po wpisaniu kodu <strong>eksiazka<\/strong>\u00a0uzyskasz rabat w wysoko\u015bci 40% \u2013 stan na 23.03.2020).<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fragmenty ksi\u0105\u017cki:<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pierwszy raz na tym obszarze wyci\u0105gn\u0119li\u015bmy fotografie Rydet przy sklepie, znajduj\u0105cym si\u0119 tu\u017c obok g\u0142\u00f3wnej drogi prowadz\u0105cej do centrum B\u0142a\u017cowej. Szukaj\u0105c jakiegokolwiek punktu zaczepienia, zwr\u00f3cili\u015bmy si\u0119 o pomoc do dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn wychodz\u0105cych z delikates\u00f3w. Poprosili\u015bmy ich o identyfikacj\u0119 miejsc i os\u00f3b, informuj\u0105c kto i kiedy zrobi\u0142 pokazywane fotografie. Bardzo szybko rozpoznali ku\u017ani\u0119 i wskazali, gdzie si\u0119 znajduje. Podsun\u0119li nam tak\u017ce kolejny trop \u2013 jeden z dom\u00f3w mia\u0142 sta\u0107 do dzisiaj w Borku Starym. Od razu te\u017c zaznaczyli, \u017ce ku\u017ania nale\u017ca\u0142a do \u015bwietnego kowala i rozpocz\u0119li opowie\u015b\u0107 o dawnych czasach. Dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce ku\u017ani w tym rejonie by\u0142o wi\u0119cej, tak samo jak koni, wi\u0119c i kowalstwo prze\u017cywa\u0142o swoj\u0105 z\u0142ot\u0105 er\u0119. Dzi\u015b kowali ju\u017c prawie nie ma. W pobli\u017cu pozosta\u0142 tylko jeden \u2013 wygrywaj\u0105cy og\u00f3lnopolskie konkursy mistrz ku\u017aniczy, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 kowalstwem artystycznym. Ku\u017ania ze zdj\u0119cia \u2013 kontynuowali m\u0119\u017cczy\u017ani, precyzyjnie okre\u015blaj\u0105c, kto dzisiaj mieszka w domu obok \u2013 przesta\u0142a dzia\u0142a\u0107 pi\u0119tna\u015bcie lat wcze\u015bniej. Kolejne zdj\u0119cia budzi\u0142y inne skojarzenia \u2013 np. z wi\u0105zaniem snop\u00f3w w latach 70. XX w., z budynkami, kt\u00f3rych ju\u017c nie ma.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gdy kilka dni p\u00f3\u017aniej po raz pierwszy rozmawiali\u015bmy o tych fotografiach z osob\u0105, kt\u00f3ra zna\u0142a bli\u017cej postacie ze zdj\u0119\u0107, us\u0142yszeli\u015bmy jeszcze wi\u0119cej wspomnie\u0144. Wtedy te\u017c postanowili\u015bmy poprosi\u0107 o opini\u0119 na temat Zapisu jako cyklu przygotowanego przez fotograficzk\u0119-artystk\u0119. Samoczynnie ten temat si\u0119 nie pojawia\u0142. Gdy ju\u017c jednak go zainicjowali\u015bmy, dzie\u0142o by\u0142o interpretowane z wielu perspektyw. Jednym z wa\u017cnych problem\u00f3w by\u0142 ten zwi\u0105zany z wyra\u017ceniem zgody na zostanie modelem. Kolejnym by\u0142a kwestia medium \u2013 w tym zw\u0142aszcza relacja czarnobia\u0142ych fotografii do kolorowych i cyfrowych zdj\u0119\u0107. Istotny wydawa\u0142 si\u0119 tak\u017ce problem kr\u0105\u017cenia wizerunk\u00f3w znanych sobie os\u00f3b i miejsc po\u015br\u00f3d obcych ludzi. Sam cykl zyskiwa\u0142 natomiast w oczach naszych rozm\u00f3wc\u00f3w warto\u015b\u0107 z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Pierwszym z nich by\u0142o to, \u017ce okazywa\u0142 si\u0119 cenn\u0105 pami\u0105tk\u0105 dla rodziny i spo\u0142eczno\u015bci. Zgodnie z drugim, uznawany by\u0142 za ciekawe przedsi\u0119wzi\u0119cie o skali og\u00f3lnopolskiej, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017cna zobaczy\u0107, jak by\u0142o dawniej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zrozumieli\u015bmy, \u017ce nasi rozm\u00f3wcy, mimo tego, \u017ce wci\u0105\u017c prowadzili\u015bmy rozmow\u0119 o zdj\u0119ciach Rydet, umieszczaj\u0105 je w dw\u00f3ch odr\u0119bnych kontekstach. Pierwszy by\u0142 zwi\u0105zany z lokalnymi sposobami rozumienia i interpretowania fotografii oraz praktyk z ni\u0105 zwi\u0105zanych. Drugi si\u0119 z nich wywodzi\u0142, ale ze wzgl\u0119du na rozleg\u0142o\u015b\u0107 Zapisu i jego r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, pozostawia\u0142 wy\u0142\u0105cznie mo\u017cliwo\u015b\u0107 operowania na wy\u017cszym poziomie abstrakcji, czasami zwi\u0105zanej z dyskursem artystycznym, dokumentacyjnym lub etnograficznym (chocia\u017c rozm\u00f3wcy sami nie zawsze u\u017cywali tych kategorii).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">***<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W przypadku fotografii wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Zapisu \u0142atwo przyj\u0105\u0107 \u2013 za Sekul\u0105 \u2013 \u017ce \u201eSamo medium [jest] transparentne. S\u0105dy przez nie przekazywane s\u0105 wi\u0119c bezstronne i tym samym prawdziwe\u201d, gdy\u017c sam spos\u00f3b wykonania zdj\u0119\u0107 u\u0142atwia, a nawet wskazuje na taki ich odbi\u00f3r. Maj\u0105 one charakter po cz\u0119\u015bci reporta\u017cowy, wykonywane s\u0105 w duchu realistycznym, wr\u0119cz od\u017cegnuj\u0105cym si\u0119 od piktorialno\u015bci czy te\u017c stosowanych wcze\u015bniej cz\u0119sto przez Rydet fotomonta\u017cy. Uj\u0119cia wykonywane by\u0142y obiektywem szerokok\u0105tnym, ale unikaj\u0105c obiekt\u00f3w na pierwszym planie, dzi\u0119ki czemu nie wykazywa\u0142y znacz\u0105cych deformacji przestrzeni, a przede wszystkim \u2013 by\u0142y mocno do\u015bwietlone lamp\u0105 b\u0142yskow\u0105 umieszczon\u0105 blisko osi zdj\u0119cia, a wi\u0119c tak\u017ce wzroku patrz\u0105cej przez obiektyw artystki oraz nas patrz\u0105cych na zdj\u0119cie. To do\u015bwietlenie \u0142atwo potraktowa\u0107 jako swoiste \u201ena\u015bwietlenie\u201d \u015bwiata, odkrycie jego wszelkich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, tego, co zdawa\u0142o si\u0119 ukryte, schowane w cieniu, niemo\u017cliwe do zarejestrowania ludzkim, \u201enieuzbrojonym\u201d okiem. Nowicki stwierdza w tym duchu, \u017ce \u201eLampa b\u0142yskowa Zofii Rydet wydobywa z utajenia prawdziw\u0105 natur\u0119 \u015bwiata\u201d. Mo\u017cna podsumowa\u0107, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 s\u0142owami Sekuli,\u00a0\u017ce \u201eog\u00f3ln\u0105 funkcj\u0105 dyskursu fotograficznego jest uczynienie siebie transparentnym. Jakkolwiek \u00f3w dyskurs jednak nie usi\u0142owa\u0142by wyprze\u0107 si\u0119 swych uwarunkowa\u0144 lub d\u0105\u017cy\u0107 do ich zatarcia, nie mo\u017ce si\u0119 im wymkn\u0105\u0107\u201d. Funkcja artystyczna Zapisu w ciekawy spos\u00f3b wi\u0119c \u0142\u0105czy si\u0119 z funkcj\u0105 dokumentacyjn\u0105. Sfery te przenikaj\u0105 si\u0119, a zdj\u0119cia Rydet okazuj\u0105 si\u0119 by\u0107 zar\u00f3wno \u015bwiadectwem znikaj\u0105cego \u015bwiata, jak i wypowiedzi\u0105 artystki na jego temat. Tak odczytywany Zapis jest wynikiem kreatywnego procesu, kt\u00f3ry pozwala wzmocni\u0107 wra\u017cenie prze\u017aroczysto\u015bci medium. To daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 nie tylko opowiedzenia historii o minionym czasie, ale tak\u017ce odtworzenia \u015bwiata.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">***<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tak wi\u0119c niezale\u017cnie od wszystkich zalet artystycznych i dokumentacyjnych Zapisu, niezale\u017cnie tak\u017ce od jego niejednoznaczno\u015bci i zawartego w nim potencja\u0142u interpretacyjnego, jest on tak\u017ce efektem i jednocze\u015bnie powidokiem pewnego wyobra\u017cenia o \u015bwiecie, kt\u00f3re r\u00f3wnocze\u015bnie umacnia. Rydet ocala wi\u0119c od zapomnienia przede wszystkim pewien obraz wsi \u2013 jej konstrukt, kt\u00f3ry wywodzi si\u0119 jeszcze z XIX wieku, a kt\u00f3ry jest przez ni\u0105 odtwarzany za pomoc\u0105 zestawie\u0144 obraz\u00f3w konkretnych budynk\u00f3w, ludzi, przedmiot\u00f3w i powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy nimi. [\u2026]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nie oznacza to oczywi\u015bcie, \u017ce Zapis traci przy takim odczytaniu swoj\u0105 warto\u015b\u0107 \u2013 Ewa Klekot zaznacza, \u017ce \u201ena poziomie konceptualnym Rydet, zgodnie ze swym inteligenckim pochodzeniem, zosta\u0142a ukszta\u0142towana przez ludoznawcz\u0105 wizj\u0119 wiejskiej rzeczywisto\u015bci; r\u00f3wnocze\u015bnie jednak jej zdj\u0119cia mo\u017cna interpretowa\u0107 jako zerwanie z t\u0105 tradycj\u0105\u201d. I je\u015bli nawet nie do ko\u0144ca zgadzamy si\u0119 z Klekot w tej drugiej kwestii, to na pewno trzeba przyzna\u0107, \u017ce warto\u015bci artystycznej i dokumentacyjnej Zapisowi odebra\u0107 nie spos\u00f3b, a po wpisaniu go w odpowiedni kontekst, mo\u017ce si\u0119 on nam jawi\u0107 jako materia\u0142 pomagaj\u0105cy odczyta\u0107 wzorce my\u015blenia o \u0142adzie spo\u0142ecznym i klasowym w XX-wiecznej Polsce oraz og\u00f3lniej \u2013 odpowiedzie\u0107 na pytanie o to, jak nasze wyobra\u017cenia o nim s\u0105 budowane.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fragment recenzji wydawniczej:<\/strong><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px; text-align: justify;\">\u201ePrzedstawiona do recenzji praca Jakuba Dziewita i Adama Pisarka stanowi bardzo interesuj\u0105cy wk\u0142ad do naukowej refleksji nad dziedzictwem fotograficznym Zofii Rydet. Przedk\u0142adana ksi\u0105\u017cka w\u00a0olbrzymim stopniu aktualizuje namys\u0142 nie tylko nad fotografi\u0105 jako form\u0105 dokumentacji rzeczywisto\u015bci, ale stawia odwa\u017cne pytania o jej funkcj\u0119 \u2013 zar\u00f3wno w czasie bliskim Zofii Rydet, jak i\u00a0wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Autorzy wpisuj\u0105 swoj\u0105 wypowied\u017a w retoryk\u0119 pami\u0119ci, prac\u0119 zapomnienia i wspomnie\u0144, namys\u0142u nad minionym \u015bwiatem, kt\u00f3ry zosta\u0142 starannie udokumentowany w momencie swojego odchodzenia i r\u00f3wnie starannie zarchiwizowany. Praca w\u00a0oryginalny spos\u00f3b nawi\u0105zuje tym samym do bardzo \u017cywej dzi\u015b naukowej refleksji nad pami\u0119ci\u0105, jej miejscami i kulturow\u0105 funkcj\u0105.\u201d<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px; text-align: right;\">\u2013 dr hab. Agnieszka Kaczmarek<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ksi\u0105\u017ck\u0119 patronatem obj\u0119\u0142a j\u0105 mi\u0119dzy innymi nasza gazeta, czyli <a href=\"http:\/\/gazeta-fotograficzna.org\/\">gazeta-fotograficzna.org<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eOcala\u0107. Zofia Rydet a fotografia wernakularna\u201d jest ksi\u0105\u017ck\u0105 o fotografii w ruchu \u2013 powielanej, dystrybuowanej, ogl\u0105danej, przekazywanej z r\u0105k do r\u0105k i eksponowanej \u2013 oraz o\u00a0zwi\u0105zanej z fotografi\u0105 pami\u0119ci indywidualnej i zbiorowej. Punktem wyj\u015bcia dla autor\u00f3w by\u0142y zdj\u0119cia z archiwum Zofii Rydet zrobione na Podkarpaciu, ale interesowa\u0142o ich przede wszystkim to, jak maj\u0105 si\u0119 one do miejscowych wzorc\u00f3w praktyk fotograficznych.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2943,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[323],"tags":[327,325,326,324],"class_list":["post-2941","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiazki-o-fotografii","tag-adam-pisarek","tag-fotografia-wernakularna","tag-jakub-dziewit","tag-zofia-rydet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2941","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2941"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2941\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2952,"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2941\/revisions\/2952"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsztaty-fotograficzne.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}